Trung Quốc trên truyền thông: Thiên thần và quỷ dữ

Bộ cánh mới của hoàng đế

Chuyện kể rằng vị hoàng đế của một vương quốc nọ ngự giá trên đường phố mà không có một mảnh vải che thân, cứ ngỡ mình đang ăn vận một bộ quần áo thật đẹp. Người dân ở đó không ai dám nhắc là hoàng đế đang cởi truồng, mà lại vào hùa khen ngợi bộ cánh làm bằng không khí đó. Chỉ duy nhất có một cậu bé, không biết sợ là gì, chợt thốt lên: "Hoàng đế đang cởi truồng!"

Đây là một câu chuyện rất đáng suy ngẫm: khi chịu nhiều sức ép, đám đông không phải lúc nào cũng dám nói lên sự thật. Nhiều khi sự thật chỉ được nói ra bởi những nhóm thiểu số không chịu, hoặc không sợ, đương đầu với uy quyền như đứa trẻ kia.

Nhìn rộng ra trên khía cạnh truyền thông, đánh giá của các hãng tin, tờ báo về một vấn đề nào đó không nhất thiết là đúng khi nó được đề cập nhiều, cũng như không nhất thiết là sai khi chỉ có một vài cơ quan truyền thông đưa ra ý kiến.

Trường hợp đánh giá trên truyền thông về hình ảnh của Trung Quốc là một ví dụ tiêu biểu nhất.  Có sự khác biệt rất lớn, thậm chí là tương phản, giữa các đánh giá về quốc gia này giữa truyền thông Trung Quốc và truyền thông quốc tế.

Cụ thể, theo nghiên cứu về hình ảnh của Trung Quốc mới đây của Media Tenor, tập đoàn phân tích truyền thông Thụy Sĩ, trong khi  61% tin tức của CCTV (kênh truyền hình quốc gia của Trung Quốc) về Trung Quốc là tích cực, thì con số này chỉ là 27% trên các kênh truyền hình quốc tế. Ngược lại, chỉ có 6% tin tức trên CCTV là tiêu cực, trong khi có tới 39% tin tức trên truyền hình quốc tế là tiêu cực.

Xét về mặt chủ đề, CCTV tập trung chủ yếu vào mảng chính trị đối nội và các chính sách của chính phủ, vốn chủ yếu nhận được đánh giá tích cực. Còn các kênh truyền hình quốc tế thì quan tâm nhiều hơn đến các vấn đề kinh tế, chính sách đối ngoại, và tai nạn/thảm họa thiên nhiên của Trung Quốc.

Mặt tích cực nhất trong những đánh giá về Trung Quốc của truyền thông quốc tế là về sự kiện cuộc đua xe công thức 1 (Formula 1), được tổ chức hàng năm tại  Thượng Hải, và cán cân thương mại quốc tế, vốn luôn thặng dư của quốc gia này.

Trong khi đó, chính sách quốc phòng và chính sách xã hội là hai chủ đề mà không nhận được bất kì một bản tin tiêu cực nào từ đài truyền hình trung ương Trung Quốc. Đây là một kết quả đáng ngạc nhiên, khi trong năm vừa vấn đề tranh chấp chủ quyền trên biển Đông đang trở nên căng thẳng hơn bao giờ hết, và xã hội Trung Quốc cũng đã bắt đầu xuất hiện những vụ bạo động ở một số thành phố do vấn đề bất bình đẳng về quyền lợi, chuyện hiếm khi xảy ra ở quốc gia này từ sau khi chính sách "mở cửa" được áp dụng (1978).

Chiếc áo có làm nên thầy tu?

Rõ ràng, độ vênh giữa hình ảnh của Trung Quốc trong truyền thông nội địa và truyền thông quốc tế là một bài toán cần phải được giải đáp thỏa đáng của nước này. Tiếp  nhận thông tin từ truyền thông trong nước, nhiều người Trung Quốc sẽ cảm thấy bị sốc khi đi ra thế giới bên ngoài, nơi Trung Quốc được nhìn nhận chẳng khác nào một con ngáo ộp kinh tế và không hề được chào đón như họ vẫn tưởng.

Điều quan trọng hơn, hình ảnh xấu trong truyền thông sẽ làm tác động rất lớn đến tâm lý của người tiêu dùng và nhà đầu tư nước ngoài. Tuy chưa có những nghiên cứu cụ thể, nhưng phải thừa nhận rằng không ai muốn mua hàng hoặc đầu tư vào những nơi mà mình không thích, trừ khi không có sự lựa chọn nào khác hợp lý hơn.

Làm cách nào để Trung Quốc san bằng khoảng cách giữa những định kiến của phương Tây và thực tế đang diễn ra, nếu nó đúng là rất tốt, và qua đó làm đẹp hình ảnh của mình trong nhận thức của cộng đồng quốc tế?

Trung Quốc cũng đã có những khoảng khắc khá tích cực trong các sự kiện, ví dụ như cuộc đua Công Thức 1 Thượng Hải và hội chợ khổng lồ World Expo Shanghai 2010 vừa qua. Những sự kiện lớn như vậy sẽ giúp truyền thông quốc tế hiểu rõ hơn về Trung Quốc, vì nó cho phép thế giới được trải nghiệm những mặt tích cực của quốc gia này.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy, cách tốt nhất để dung hòa được hình ảnh của quốc gia này với thế giới bên ngoài vẫn là sự minh bạch hóa và tự do hóa hơn nữa trong truyền thông nội địa. Nhiệm vụ lớn nhất của truyền thông là truyền tải sự thật, nhằm giúp cho công chúng có thông tin để đánh giá về những sự việc, sự kiện ảnh hưởng đến đời sống của mình. Nếu bất kì một hệ thống truyền thông nào không đáp ứng được yêu cầu cơ bản đó, lẽ dĩ nhiên nó sẽ không còn nhận được sự tin tưởng.

Và để được "đẹp mặt" hơn với thế giới về lâu về dài, việc dám nhìn thẳng vào thực tế khách quan, phục vụ lợi ích của số đông, và dám thừa nhận những cái sai, cái xấu, là những việc cần phải làm của truyền thông Trung Quốc.

(Bài viết dựa trên kết quả nghiên cứu của Media Tenor)

Buổi Lễ tôn vinh 500 Doanh nghiệp lớn nhất Việt Nam năm 2011 cùng Diễn đàn VNR500 năm 2012 với chủ đề: Giao lưu Harvard: Tầm nhìn chiến lược -  Doanh nghiệp Việt Nam trước  những  thách thức toàn cầu, sẽ diễn ra vào ngày 13/1/2012 tại dinh Thống Nhất, TP.HCM. Đây là năm thứ 5 liên tiếp, Bảng xếp hạng VNR500 được công bố để vinh danh những doanh nghiệp có đóng góp lớn cho sự phát triển của nền kinh tế Việt Nam trong năm qua. Cũng tại buổi Lễ này, lần đầu tiên tại châu Á, Tập đoàn truyền thông danh tiếng Media Tenor của Thụy Sỹ sẽ chính thức công bố giải thưởng Quốc gia châu Á và Doanh nghiệp châu Á có ảnh hưởng lớn nhất trên truyền thông Quốc tế.